Sámi logut
Sammendrag
Dát artihkal ovdanbuktá oasi Statihkalaš guovddášdoaimmahaga (SSB) deháleamos statistihkain sámi diliid birra. Dáid statistihkaid vuođđun lea eanas, muhto ii ollásit, Sámedikki Ealáhusovddideami doarjjadoaibmaguovlu, nu gohčoduvvon SED-guovlu. Go daid geahččá ovttas, de dat muitalit sámi diliid birra Norggas, vaikko leat ge ráddjejuvvon dieđut.
Álggus 2026:s ásse 53 208 olbmo SED-guovllus. Guovllus vuhtto sihke unnán ja bieđggus ássan. Go buohtastahttá muđui Davvi-Norggain davábealde Sáltoduoddara, de barget eambbosat vuođđoealáhusain, industriijas ja huksemis. Oahppo- ja dienasdássi lea maid unnit. Eanet oahppit vázzet fidnofágalaš prográmmain joatkkaskuvladásis, ja muđui
leat unnit olbmuin oahppu allaskuvla- ja universitehtadásis go muđui Davvi-Norggas davábealde Sáltoduoddara.
Artihkal ovdanbuktá maid buohtastahtti analysa SED-guovllu álbmotovdáneamis gitta 1990 rájes go buohtastahttá eará guovlluiguin Davvi-Norggas davábealde Sáltoduoddara.
Gitta 90-logu álggu rájes lea olmmošlohku njiedjan 18,3 proseanttain SED-guovllus. Seammás oaidnit ahte leat oalle stuora erohusat báikkálaš ja guvllolaš dásis. Báikkálaš ja guvllolaš urbaniserenproseassat váikkuhit muhtun muddui ovdáneami. Sihke SED-guovllus ja dan
olggobealde vuohttit ahte čoahkkebáikkit sturrot dahje ahte olmmošlohku dain bissu oalle dássedit, seammás go bieđggus ássanguovlluin unnu olmmošlohku. Olu riddosuohkaniin oaidnit eambbo oppalaš olmmošlohkonjiedjama, sihke bieđggus ássanguovlluin ja čoahkkebáikkiin. Lea lunddolaš čatnat dán ovdáneami guolástanealáhusa rievdamiidda, mat leat dagahan ahte leat nohkan olbmot olu guollebivdohápmaniin.
Statistihkka mii gullá sámegillii ii čuovo SED-juohkima. Artihkkalis ovdanbuktojuvvojit logut golmma dásis: mánáidgárddi, vuođđoskuvlla ja joatkkaskuvlla dásis, ja maiddái iešdieđihuvvon sámegielgelbbolašvuođa vuođul álbmotregistaris. Mii oaidnit earret eará ahte davvisámegiella lea dábáleamos, sihke vuosttaš- ja nubbigiellan vuođđoskuvllas ja sin searvvis guđet leat dieđihan sámegielgelbbolašvuođa álbmotregistarii.
Eanandoallodirektoráhta boazologut čájehit ahte boazolohku lea leamašan oalle dásset gitta gaskkamutto 2010-logu rájes, go boazolohku unniduvvui birrasiid 15 proseanttain go buohtastahttá ovdalaš jagiiguin.